 |
21 / 07 / 2008 | Eggert Sólberg Jónsson
Þjóðin sem safnar söfnum
Annan sunnudag í júlí síðustu ellefu ár hefur íslenski safnadagurinn verið haldinn hátíðlegur. Kastljósið beinist þá að íslenskum söfnum sem því miður fá ekki alltaf þá athygli sem þau eiga skilið. Starfsemi íslenskra safna stendur í miklum blóma um þessar mundir, ekki aðeins er meiri metnaður lagður í sýningahald heldur eru mörg söfn orðin sannkallaðar þekkingarstofnanir í héraði.
Hagstofan birti nýlega ýmsar áhugaverðar tölur um söfn og skylda starfsemi sem tóku til áranna 1995-2006. Þannig voru t.d. árið 2006 158 sýningarstaðir safna, setra, garða og sýninga. Hefur fjöldi þessara staða aukist um 61 á einum áratug. Það er margt jákvætt við þessa þróun. Söfn og sýningar efla t.d. jákvæða sjálfsímynd íbúa margra byggðarlaga þar sem þau eru sett upp auk þess sem þau geta sinnt mikilvægu hlutverki í ferðaþjónustu á viðkomandi svæði.
Höfðatöluútreikningarnir vinsælu sýna að Íslendingar eiga flest söfn á hvern íbúa í Evrópu. Við lok árs 2004 voru á Íslandi 25 söfn á hverja hundrað þúsund íbúa. Meðaltalið í Evrópu var 5,65 söfn á hverja hundrað þúsund íbúa. Ef Ísland er tekið út úr meðaltalinu lækkar það niður í 3,9. Næst á eftir Íslandi kemur Ungverjaland með 6,6 söfn á hundrað þúsund íbúa. Það er því kannski vert að spyrja sig hvers vegna þessi mikli fjöldi safna hér á landi?
Í nágrannalöndum okkar er markvisst unnið að fækkun safna og hvatt til samvinnu þeirra. Markmiðið er ekki hagræðing í rekstri heldur styrking á innra starfi þeirra. Mörg lítil söfn reyna að sinna öllum þáttum safnastarfs dreifa kröftum sínum í stað þess að einbeita sér að því sem þau sinna best. Danir hafa farið þá leið að byggja sameiginlegar geymslur fyrir nokkur söfn. Í Noregi fá söfn sem sameinast hærri greiðslur en ella. Sameiningin þarf ekki að koma niður á sýningarhaldi og sérstöðu safnanna þó rannsóknarstarfsemi og yfirstjórnir verði sameinuð.
Það er ótrúlega auðvelt að stofna safn á Íslandi. Nánast hver sem er getur komið á fót safni og jafnvel fengið styrki frá ráðuneytum eða á fjárlögum til að koma því á fót án faglegrar umsagnar fagaðila eins og Safnaráðs. Þegar kemur að því að reka safnið reynist það oft þrautin þyngri og því er sótt um styrki til þess til Safnaráðs. Aðeins um 20% styrkja til safnastarfsemi sem renna úr ríkissjóði fara í gegn um Safnasjóð sem komið var á fót árið 2001 til að auka eftirlit með söfnum sem þiggja ríkisstyrki og gæta samræmis í styrkveitingum. Það markmið hefur ekki náðst og ljóst er að enn skortir mikið upp á.
En það er ekki bara þannig að söfnum fjölgar heldur heimsækja fleiri gestir söfn en áður. Heimsóknir á söfn voru rúmlega 1,4 milljónir árið 2006 borið saman við um 830 þúsund árið 1995. Til samanburðar heimsóttu um 1,5 milljónir gesta kvikmyndahús og tæplega hundrað þúsund áhorfendur sáu leiki í efstu deild karla í fótbolta. Tölurnar eru skemmtileg viðurkenning fyrir þá sem starfað hafa við söfn og sýningar á Íslandi síðustu ár.
Eggert Sólberg Jónsson
Varaformaður SUF
|
|
|
|
|
